The other day, I went to watch a storytelling program. Most of the performers in the program were non-professional storytellers who tried their best during their performances. However, the program was poorly organized, mainly due to the organizers trying to take advantage of the performers and the audience to make money. Despite the chaos, I discovered a sparkling moment.
It was the story of a storyteller in the program. The story was about her workdays, working as an accountant in a foreign company, a stable job. After some time working, she coincidentally saw an advertisement for ballet classes near her home and spent half of her salary to attend, just to fulfill her childhood dream of dancing. In class, the teacher told her that she danced like a duck, that she had nothing to expect, but she did not give up. She attended class regularly, practiced the dance moves diligently, and even danced at work. She continued to dance and twirl even when the teacher commented that her performance at the graduation ceremony "really suck". She said, "Who cares, as long as I get to dance, that's enough to make me happy." In the end, she told the story of her boss at the company asking her to take charge of the dance performance at the year-end party, and she shone with that performance.
The story of the woman herself is not particularly extraordinary. Her appearance is not particularly charming, making people admire her. Her English storytelling is not perfect either. But the way her eyes sparkle when she tells the story, the way she puts everything she has into her story, and the way she speaks show that she has practiced a lot. All of these things make me feel something pure and emotional. It makes me feel that she is someone who has tried her best to escape the monotonous routine of everyday life to do something different. It makes me know that tonight is one of the rare nights she has a stage all to herself, and she is living every moment of it. Perhaps that's why the audience gave her a big round of applause when she stepped off the stage.
Although it is not related, when I sat and watched her speak, I suddenly remembered the status of a girl whom I hold dear. She is currently studying abroad on a scholarship from the UK government. This status was written when she had just graduated and started working. It was a list of things to do, including things like:
- Wake up an hour earlier every day to read books.
- Regularly watch movies on Saturday nights at the Coffee shop.
- Regularly participate in various types of seminars from history, culture, education to agriculture and environment.
- Arrange time to return to Philosophy class.
- Visit the Mosque and interact with the Muslim community in Saigon, read more materials.
- Learn to play the Guzheng.
- Self-study Chinese or IELTS or read newspapers.
- Visit museums to learn more about old Saigon.
After finishing the list, I wrote: Life at work means arriving at the office at 8am, coming home only to eat and sleep, and repeating that cycle again the next day. After three months, I realized that something was not right. I would wither away and die like that. I cannot allow myself to lose my life for anything. So I must continue to do things that I love or that make my life richer.
I don't know if anyone has ever experienced this feeling before, but I have gone through these kinds of days and deeply sympathize. Sometimes at work, I look at my colleagues around me and feel as though people are only getting older without really growing up. Every day, I walk around doing my routine tasks and feel as though I can only bury my head into my work, with emptiness in my heart outside of my work. But the more I work, the more I feel like I'm just a tiny cog in a never-ending machine. I realize that I'm just a tool to carry out someone else's plan, without finding any meaning in my own work or truly living my life's dreams.
In the old days, during the pre-industrial era, our ancestors had to take on all the heavy manual labor jobs. Nowadays, people are often responsible for just a small link in a giant chain. In the book "Homo Deus: A Brief History of Tomorrow," which has caused much controversy, author Yuval Noah Harari writes that in the current post-industrial age, professions are becoming increasingly specialized, making it easier for humans to be replaced by computer algorithms. Changes in the economy and society pose new challenges, forcing us to find different ways to enhance our "human capability." One way to do that is to keep learning, supplementing our knowledge, and discovering parts of ourselves that we didn't know before.
In developed countries, continuing education and adult education programs are often of interest and come in many different forms. UNESCO's lifelong learning materials also often mention six main areas of continuing education, including programs that cater to personal interests. These types of programs help individuals explore and discover their interests in society, culture, spirituality, health, and the arts. The purpose is to encourage leisure activities, develop oneself, and improve the quality of life. Personal interest programs can include hobby courses, cultural activities, sports training, helping to increase confidence and develop one's personality. These may include reading and writing poetry, drawing, public speaking, studying legal systems, design, photography, folk dancing, swimming, or meditation. Unfortunately, in Vietnam, these programs are still not given the attention they deserve. Currently, many young people are still passively stopping their studies when they leave school, and only a few people realize that learning is a process that should be pursued throughout their journey as a person, in many different aspects, even if it is as small as developing a new hobby.
During a coffee meeting with an older sister, a favorite author of mine, she mentioned something that caught my attention. That is, in Vietnam, there are increasingly more types of books on various topics, and that is a promising signal. Books on travel, cooking, flower arranging, baking, and making cosmetics... And they all have their own role. These books encourage people to do what they love, to pursue their interests. And another thing I realized after our conversation is that in this modern age, where machines can help humans liberate their labor and have the ability to replace humans, where humans are trapped in square office blocks and take on only a small link in the work chain, personal interests are more meaningful than ever. It helps us feel the simplicity and purity of joy. It helps us balance, escape the repression of work, gives us a breathing space, and makes us feel alive.
Personally, for a long time, I only wrote for work and never wrote for myself, never recording the things that moved or inspired me. Looking back, I realized that I had become rigid and life had become less vibrant and joyful. As a writer, I had forgotten the power of writing and creativity on my soul. When I took the time to write about what I loved and believed in, I felt more like myself, and the purest and most beautiful part of me was nurtured, growing even more radiant.
Sometimes, a hobby can be more meaningful than just enriching one's spiritual life. During a trip to northern Thailand and a visit to an orchid farm, I heard an interesting story about a Thai man whose name I have forgotten :))). When he was young, he was a soldier in the army. In his spare time, he had a great passion for orchids. During his travels, he often searched for beautiful orchid branches and brought them back to plant in his small garden. Knowing of his love for orchids, the local ethnic people nearby often gave him rare orchid species, including an extremely rare type with pure white petals as clear as crystal. His garden slowly grew and when he retired, he returned to school to teach young students about grafting flowers, how to plant new trees, and how to care for orchids. His orchid farm gradually grew and became one of the largest in northern Thailand for growing orchids, exporting them to various places around the world. The retired soldier's farm is now famous for a special flower that the ethnic minority people gave him, a flower called Pure White. The story about him was told by his grandson, who is now the owner of the orchid farm. From a hobby, he developed an entire legacy, leaving a huge inheritance for his descendants.
Therefore, in addition to work and studies, take time for hobbies that are beneficial. Write, draw, bake, take photos, plant trees. Cook, fold paper, fish, dance, program. Play sports, study a new language, or pursue any hobby you want. Because those things will make us feel like we are living our own lives. Because those things will help us from becoming machines.
Đừng để bản thân chúng ta biến thành một cổ máy
Hôm trước, mình đi xem một chương trình kể chuyện. Hầu hết những người trình diễn trong chương trình đều là người kể chuyện không chuyên, rất cố gắng trong phần trình diễn của mình. Nhưng chương trình thì dở ẹc, chủ yếu do ban tổ chức làm ăn bể dĩa, cứ như đang lợi dụng người trình diễn và đám khán giả để lấy tiền. Ấy vậy mà, giữa cái mớ lộn xộn ấy, mình lại phát hiện ra một mảng màu lấp lánh.
Đó là câu chuyện của một người kể chuyện trong chương trình. Câu chuyện về những ngày đi làm của chị, công việc kế toán ở một công ty nước ngoài, một việc làm đều đều ổn định. Sau khi đi làm được một thời gian chị tình cờ thấy cái biển quảng cáo lớp học ballet gần nhà, và đổ cả nửa tiền lương để đi học, chỉ để thực hiện giấc mơ nhảy múa thời thơ bé. Ở lớp, cô giáo dạy chị bảo rằng chị múa như một con vịt, rằng chị không có gì để mong đợi, nhưng chị vẫn không từ bỏ. Chị đến lớp chuyên cần, chăm chỉ luyện tập các vũ điệu, múa may quay tít kể cả khi ở công ty. Chị tiếp tục nhảy múa và xoay tròn kể cả khi cô giáo nhận xét rằng bài trình diễn trong lễ tốt nghiệp của chị “really suck”. Chị bảo: Ai mà thèm quan tâm chứ, miễn là tôi được nhảy, chỉ điều đó thôi đã khiến tôi vui rồi. Kết thúc, chị kể chuyện ông sếp ở công ty bảo chị phụ trách tiết mục múa trong buổi liên hoan cuối năm, và chị đã tỏa sáng với màn trình diễn đó.Bản thân câu chuyện của chị không có gì quá đặc biệt. Dáng vẻ của chị cũng không quá duyên dáng khiến người ta phải ngắm nhìn. Giọng kể bằng tiếng Anh của chị cũng không thật hoàn hảo. Nhưng cái cách đôi mắt chị sáng long lanh khi chị kể, cái cách chị mang tất cả những gì chị có vào trong câu chuyện của mình, cái cách chị nói cho thấy chị đã luyện tập rất nhiều. Tất cả những điều đó khiến mình thấy có cái gì đó trong sáng và cảm động. Nó tạo cho người ta cảm giác rằng, chị là một người đã cố hết sức để thoát ra cái guồng quay tẻ nhạt đời thường để làm một điều gì đó khác. Nó khiến người ta biết rằng, đêm nay, là một trong những đêm ít ỏi mà chị có một sân khấu dành riêng cho mình, và chị đang sống từng phút từng giây với nó. Có lẽ đó là lý do mà khán giả dành cho chị một tràng vỗ tay rất to khi chị bước xuống sân khấu.
Dù rất không liên quan, khi ngồi xem chị nói, mình chợt nhớ về status của một của một cô bé mà mình rất quý. Cô bé hiện đang du học với học bổng do chính phủ Anh cấp. Status này viết từ thời em mới ra trường đi làm. Đó là một danh sách những việc cần làm, gồm những việc như:
- Dậy sớm hơn 1 tiếng mỗi ngày để đọc sách.
- Thường xuyên xem chiếu phim cuối tuần ở Cà phê thứ Bảy
- Đều đặn tham gia các buổi tọa đàm đủ các thể loại từ lịch sử, văn hóa, giáo dục cho đến nông nghiệp, môi trường.
- Sắp xếp thời gian trở lại lớp học Triết.
- Đến đền thờ Hồi giáo và tiếp xúc với cộng đồng người Hồi tại Sài Gòn, đọc thêm một số tài liệu.
- Học đàn tranh
- Tự ôn tiếng Hoa hoặc IELTS hoặc dàn trang báo chí.
- Đi thăm các bảo tàng để biết thêm về Sài Gòn xưa.
Hết danh sách, em viết: Cuộc đời đi làm là, cứ 8h sáng là tới văn phòng, về nhà chỉ có ăn qua quýt rồi ngủ, hôm sau lại tiếp tục cái vòng tròn đó. Sau ba tháng trời, thấy cái gì đó không ổn. Mình sẽ héo hon mà chết. Mình không cho phép bản thân mình vì bất kỳ điều gì mà phải đánh mất cuộc sống của mình. Nên mình phải tiếp tục làm những điều khiến mình thấy yêu thích hay làm cuộc sống mình phong phú.
Không biết có ai đã từng trải qua cảm giác này chưa. Nhưng mình thì đã đi qua những chuỗi ngày tháng thế này và thấy đồng cảm sâu sắc. Có những lúc khi đi làm, nhìn những đồng nghiệp xung quanh mình, thấy hình như con người ta chỉ ngày càng già đi chứ không hề lớn lên. Hằng ngày loanh quanh với các công việc thường nhật, thấy mình chỉ biết cắm đầu vào làm, ngoài công việc ra là thấy lòng trống rỗng. Nhưng càng làm, lại càng thấy mình chỉ là một bánh răng bé xíu trong một cỗ máy không ngừng xoay tròn. Thấy rằng bản thân chỉ là công cụ thực hiện kế hoạch của người khác, chứ không tìm được ý nghĩa trong công việc của mình, và không thực sự sống giấc mơ đời mình.
Những ngày xưa cũ, thời đại tiền công nghiệp, cha ông chúng ta thường phải đảm đương toàn bộ phần việc hay những công việc tay chân nặng nhọc. Còn ngày nay, con người thường phụ trách chỉ một mắc xích nhỏ trong một dây chuyền khổng lồ. Trong quyển Homo Deus: A brief history of tomorrow, một quyển sách gây nhiều tranh cãi, tác giả Yuval Noah Harari có viết: trong thời buổi hậu công nghiệp hiện tại, các ngành nghề càng ngày càng chuyên biệt hóa, nên con người càng dễ bị thay thế bởi các thuật toán máy tính. Những thay đổi trong kinh tế xã hội đặt chúng ta trước những thử thách mới, buộc ta phải tìm những cách khác nhau để nâng cao “năng lực làm người” của mình. Một trong những cách đó là không ngừng học tập, bổ sung tri thức, khám phá những phần của bản thân ta mà ta chưa biết trước đó.
Ở các nước phát triển, các chương trình continuing education và adult education thường được quan tâm chú ý với nhiều loại hình khác nhau. Các tài liệu về lifelong learning của UNESCO cũng thường đề cập tới sáu mảng chính của continuing education, trong đó có các chương trình đáp ứng sở thích cá nhân. Những chương trình loại này giúp các cá nhân có thể tìm hiểu và khám phá những sở thích về xã hội, văn hóa, tinh thần, sức khỏe, và nghệ thuật của họ. Mục đích là để cổ vũ các hoạt động tiêu khiển, nhằm phát triển bản thân và cải thiện chất lượng cuộc sống. Những chương trình theo đuổi sở thích cá nhân có thể là các khóa học theo sở thích, các hoạt động văn hóa, luyện tập thể thao, giúp nâng cao tự tin và phát triển tính cách. Nó có thể gồm việc đọc và viết thơ, vẽ, nói chuyện trước công chúng, nghiên cứu hệ thống luật, thiết kế, chụp ảnh, múa dân gian, bơi lội, hay thiền nguyện. Nhưng rất tiếc, ở Việt Nam ta các chương trình này vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Và hiện nay, một phần lớn những bạn trẻ vẫn đang thụ động dừng việc học tập khi rời khỏi ghế nhà trường, chỉ có rất ít người ý thức được rằng học tập là một quá trình mà ta nên theo đuổi trong suốt hành trình làm người, ở nhiều khía cạnh khác nhau, dù rất nhỏ như phát triển thêm một sở thích nào đó.
Trong một buổi cà phê với một người chị, một tác giả mà mình yêu thích, chị có nói một ý làm mình chú ý. Đó là tại Việt Nam ngày càng có nhiều thể loại sách về nhiều chủ đề hơn, và điều đó là một tín hiệu đáng mừng. Những quyển sách về du lịch, nấu ăn, cắm hoa, nướng bánh, tự làm mỹ phẩm… Và tất cả chúng đều có vai trò riêng. Những quyển sách này cổ vũ người ta làm điều họ thích làm, theo đuổi sở thích của mình. Và một điều khác mà mình nhận ra sau buổi trò chuyện là trong thời hiện đại này, khi máy móc từ việc giúp con người giải phóng sức lao động đến có khả năng thay thế con người, khi con người bị nhốt vào những khối vuông văn phòng, và đảm nhiệm chỉ một mắc xích nhỏ trong dây chuyền làm việc, thì những sở thích cá nhân lại càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Nó giúp ta cảm nhận được sự nguyên sơ thuần khiến của niềm vui. Nó giúp chúng ta cân bằng, thoát khỏi sự kiềm tỏa của công việc. Nó giúp cho ta khỏi bị công việc nuốt chửng, cho ta một khoảng không để thở, cho ta cảm giác mình đang sống.
Bản thân mình, một thời gian dài mình chỉ viết thuần cho công việc, không hề viết riêng cho bản thân mình, không ghi lại những điều khiến mình thấy xúc động hay đẹp đẽ. Một thời gian nhìn lại, mình thấy bản thân mình thô cứng, cuộc sống cũng bớt rực rỡ và niềm vui hơn. Là một người viết, mà có lúc mình cũng quên bẵng đi tác dụng của viết lách, của sáng tạo đối với tâm hồn mình. Khi dành thời gian để viết những gì mình yêu thương và tin tưởng, mình thấy mình là chính mình hơn, thấy cái phần tốt đẹp trong trẻo nhất bên trong mình được nuôi dưỡng lại, tiếp tục hân hoan lớn lên thêm nữa.
Một sở thích đôi khi còn có nhiều ý nghĩa hơn là việc làm cho đời sống tinh thần con người phong phú. Trong một chuyến đi đến miền bắc Thái Lan và ghé thăm một trang trại hoa lan, mình đã được kể nghe một câu chuyện thú vị. Câu chuyện về một người đàn ông người Thái, có tên gì thì mình quên rồi :))). Ngày trẻ, ông quân nhân, làm việc trong quân đội. Ngoài giờ làm việc, ông có một sở thích to lớn: phong lan. Trong những lúc hành quân ông thường tìm kiếm những nhành phong lan đẹp và đem về trồng cấy trong khu vườn nhỏ của mình. Biết ông thích phong lan, những người dân tộc trên núi sống gần đó cũng hay tặng ông những giống phong lan độc lạ, trong đó có một loại cực kỳ quý hiếm, những cánh hoa trắng tinh thuần khiết trong sáng như pha lê. Vườn hoa của ông từ từ lớn lên. Rồi khi nghỉ hưu, ông quay lại trường học, cùng với lớp trẻ học về các kỹ thuật trồng ghép hoa, cách cấy tạo các cây mới, cách chăm sóc lan. Rồi vườn hoa lan của ông dần dần lớn lên, trở thành trang trại hoa, rồi lại phát triển lên thành một trong những nông trang lớn nhất miền Bắc Thái về nghề trồng lan, còn đem đi xuất khẩu các nơi trên thế giới. Trang trại của người lính già năm đó bây giờ đã trở nên nổi tiếng với loài hoa ông được người dân tộc thiểu số đem tặng, loài hoa với cái tên là Pure White. Câu chuyện về ông được kể lại bởi người cháu ông, hiện là chủ trang trại hoa này. Từ một sở thích, ông đã phát triển thành cả một gia tài, để lại di sản to lớn cho con cháu mình.
Nên ngoài công việc và học hành thì hãy dành thời gian cho những sở thích có ích. Hãy viết, hãy vẽ, hãy làm bánh, chụp ảnh, trồng cây. Hãy nấu ăn, gấp giấy, câu cá, nhảy múa, lập trình. Hay chơi thể thao, hay học thêm một ngoại ngữ mới, hay theo đuổi bất kỳ sở thích nào bạn muốn. Vì chính những điều đó sẽ khiến chúng ta thấy mình đang sống cuộc đời của chính mình. Vì chính những điều đó sẽ giúp chúng ta không biến thành cỗ máy.